Amaningi Enjini eGhana: Akuhambisa Intengo Kumuntu Ongakuphepha
Njengamanje sekukuphela kwaJuny 2026, umuntu olunye oleitra yepetrol (igesi) eGhana ubhalela ngemuva kwa-US$1.451, okushayela kuning US$5.49 per US gallon. Ngamalungu asemanzini lokhu kungenye 16.35 GHS per litre. I-Diesel ibheke ngocwaningo okuncane ku-US$1.417 per litre. Izizoduziswethu ezifana nalezinye ziphakamisa iGhana ngaphansi komusho womhlaba wompompela weUS$1.484 per litre, ukuhlala etabini le-77 sezwe 170 - ngqo emkhatshaneni, akukho owomuntu owethwele enjini okuntwele noma owomuntu owazela umuntu owezincwadi zezampela emhlabeni.

Ngabe iGhana iwomuntu owenzayo noma owethwele?
IGhana yiwomuntu owesibili, futhi ingcambu leyo ibukisa umkhakha. Izwe lilethe enjini yohlwandle kusukela isakhelo seJubilee lilamelwe ngo-2010, futhi lethengisa okuthengwa okusahlekelwe. Kodwa yokuthi yiyo izikhungo zokubumba enjini, i-Tema Oil Refinery, lethe isikhwama esinde noma isebenzi ngaphansi komusho, ngakho iGhana ithwele kangakho konke okuthengwa okusahlekelwe nge-petrol nediesel. Lokhu kusho okumuntu owehla umuntu umuntu omukukhombisa umusho womathala womhlaba kanye ne- intengo yokunyamalisa umuntu ku-US dollars — owomubi kunazo zonke lapho umuntu wesifundazwe usinda.
I-Cedi iyendawo ethile yomusho
Ngoba enjini eye izitholakala ngomuntu ozithwele oze-US dollars, umusho wezilimi phakathi i-Ghanaian cedi (GHS) ne-USD ibukisa okufakela okukwanzi umuntu othathu kwaye iGhana imusho womusho womusho. Umusho womusho womusho wezigwele wakufakele umuntu okwedlula. Okuthwele okukuqala ngo-2022 yayikwahambisa enjini eyisicelo esamba ngo-invasion wezinkomo kuye kanye ne- okwacansimayo okweqhwa okweqhwa i-cedi ekuseni ku-IMF uhlelo. Okwedlulela kusukela kuUS$0.31 kuya kunamaje lokuUS$1.45 ayilokho lokubheka enjini yomhlaba kodwa kumusho womuntu owazindiseka kumuntu wase-US dollar.
Izilomo, izilomo kanye namakhethulo amaningi okucokela
IGhana yazindisa amaningi enjini ngo-2015, ngakho abakazi abayisizwe abalithwala bamikholo bamikholo ngokuqhubekela phambili kunokuthi ummuso owakhumbuze intengo. Kodwa umuntu usibabaza indawo yomusho ngesikhala sezilomo kanye nezilwanyana etholakala kumuntu lonke: i-Energy Sector Recovery Levy, i-Price Stabilisation kanye Recovery Levy, i-Road Fund levy, kanye nabanye. Lezilwanyana zokumamlalisa zebalela umgwaqo, zidukela amagodlela enjini-umsebenzi kanye nomuntu okushayela umuntu, kodwa futhi kusho owomuntu okukhukhoni okothi abukazi ababwengani ayisigabane sentengo yomusho. Izilomo zokukungenela ziyasiyinyakela — iGhana imikholo eqondile kumuntu okuthwele.
Lokuthwele namanye omuntu kanye nohamba, ubona kung ibukisa iGhana nokunxantathu kuwomuntu othwele omuntu ejikela njengomuntu Cameroon kanye Mozambique, noma kumuntu othwele ohlanganisa umuntu njengomuntu Nepal. Ungakwazi umuntu ukushaya etafuleni eliphelele world fuel prices ukubone umuntu womuntu umuntu olula oGhana.
Okusho umuntu abakazi
Umusho otholakala umuntu idlalose: isikhathi sekugcina umuntu owethwele, amaningi enjini eGhana athule ngesikhathi lapho i-cedi isinda. Ipetrol ethole enkulumo ziku-31 US cents ishumi leminyaka leqwa namaje ibheka cishe ihlanu ezilingane lokho. Kuze kube i-cedi ibopheke noma ukubumba umuntu owebukhela izikhungo kubuye, amandla wezilimi — hhayi i-OPEC headlines — azohlela okuthi abakazi abaGhana bayokhokha isonto ngasinye.

Imibuzo Evamile
Kungani enjini ibheke nkosi eGhana uma yenzayo enjini?
IGhana ithengisa okuthengwa okusahlekelwe kodwa ithwele kangakho konke okuthengwa okusahlekelwe nge-petrol nediesel ngoba i-Tema refinery imikholo ngaphansi komusho. Lezilomo zokunyamalisa zibhekela ngomuntu ozithwele oze-US dollars, ngakho i-cedi esinda iphakamisa amaphutha ezapho igaba iGhana yenza enjini yohlwandle.
Malini omuntu oleitra yepetrol eGhana namanje?
Cishe US$1.451 per litre, noma ngokulinganiselwe 16.35 GHS, okuba cishe US$5.49 per US gallon. I-Diesel ibheke ngocwaningo okuncane ku-US$1.417 per litre. Lokhu iyamaningi yokuthutha yompompela njengamanje kuJuny 2026.
Kungani amaningi enjini eGhana ashintsha kakhulu?
Kusukela ekuvinjeni ngo-2015, izikhungo zokunqoba enjini zinqoba amaphutha kumusho womuntu othwele womhlaba kanye nokulinganisa i-cedi-to-dollar. Izilomo zommuso kanye nezilwanyana zethwele ngaphezu, ngakho umusho wompompela uhamba nisikhathi lokusindiswa noma umuntu osinda.
